БІОПСИХОСОЦІАЛЬНА ПРИРОДА БОЛЮ: ВІД НОЦИЦЕПЦІЇ ДО АФЕКТИВНИХ РОЗЛАДІВ
PDF (Англійська)

Ключові слова

сприйняття болю, ноцицептори, низхідна модуляція, предиктивне кодування, хронічний біль, стрес, депресія

Як цитувати

Коляда, Н., & Дайнека, К. (2026). БІОПСИХОСОЦІАЛЬНА ПРИРОДА БОЛЮ: ВІД НОЦИЦЕПЦІЇ ДО АФЕКТИВНИХ РОЗЛАДІВ. Особистість та навколишнє середовище, 5(1), 45-51. https://doi.org/10.31652/2786-6033-2026-5(1)-45-51

Анотація

Біль розглядається як комплексний феномен, який не може бути описаним виключно ушкодженням тканин. За сучасними біопсихосоціальними концепціями, відчуття болю формується від лінійного кодування ноцицептивних сигналів у периферичній сенсорній системі, до інтеграції інформації у спинній нервові системі та мозку, з модуляцією завдяки когнітивним механізмам. Метою цієї роботи є комплексний аналіз та систематизація наявних наукових даних щодо процесів формування суб’єктивного сприйняття болю від нижчих до вищих.

У статті розглядаються типи периферичних нейронів, зокрема ноцицептивні A-дельта та C волокна сенсорних нейронів,  а також механізми обробки інформації у спинному мозку за теоріями популяційного кодування, комбінаційного кодування та механізмами латеральної інгібіції, центральної сенситизації та просторової сумації. Щодо інтеграції больової інтеграції у мозку, розглядається теорія нейроматриці, яка постулює розподілення функцій між усім мозком, радше наявність незамінних регіонів, які відповідають за сприйняття болю.

Особлива увага приділяється двонаправленій взаємодії між спинною нервовою системою та мозком. Стаття розглядає найактуальнішу теорію низхідної модуляції болю, яка називається теорією предиктивного кодування. Вона описує роль помилок прогнозування, що опрацьовуються в межах таких структур мозку, як передня поясна кора та острівкова кора, у формуванні суб’єктивного сприйняття болю. Додатково, основними психологічними модулянтами цього процесу є увага, очікування, інтерпретація, тривога, стрес та депресія. У роботі описуються результати досліджень щодо нейробіологічних та психологічних механізмів медіації у формуванні суб’єктивного сприйнятті болю та фізіологічної реакції нервової системи.

Окремо розглядається явище хронічного болю при впливі тривалого стресу, а також його спільні нейрологічні процеси та висока коморбідність з депресією.

PDF (Англійська)

Посилання

Apkarian A. V., Bushnell M. C., Treede R. D., Zubieta J. K. Human brain mechanisms of pain perception and regulation in health and disease. European Journal of Pain. 2005. Vol. 9, no. 4. P. 463–484. DOI: 10.1016/j.ejpain.2004.11.001

Bair M. J., Robinson R. L., Katon W., Kroenke K. Depression and pain comorbidity. Archives of Internal Medicine. 2003. Vol. 163, no. 20. P. 2433–2445. DOI: 10.1001/archinte.163.20.2433

Baron R. Capsaicin and nociception: from basic mechanisms to novel drugs. The Lancet. 2000. Vol. 356, no. 9232. P. 785–787. DOI: 10.1016/S0140-6736(00)02649-0

Chen Z. S. Hierarchical predictive coding in distributed pain circuits. Frontiers in Neural Circuits. 2023. Vol. 17. Art. 1073537. DOI: 10.3389/fncir.2023.1073537

Coghill R. C. The Distributed Nociceptive System: a framework for understanding pain. Trends in Neurosciences. 2020. Vol. 43, no. 10. P. 780–794. DOI: 10.1016/j.tins.2020.07.004

Dum R. P., Strick P. L. Spinal cord terminations of the medial wall motor areas in macaque monkeys. Journal of Neuroscience. 1996. Vol. 16, no. 20. P. 6513–6525. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.16-20-06513.1996

Gerrits M. M., Van Oppen P., Van Marwijk H. W. J., Penninx B. W. J. H., Van der Horst H. E. Pain and the onset of depressive and anxiety disorders. Pain. 2014. Vol. 155, no. 1. P. 53–59. DOI: 10.1016/j.pain.2013.09.005

Giesecke T., Gracely R. H., Williams D. A., Geisser M. E., Petzke F. W., Clauw D. J. The relationship between depression, clinical pain, and experimental pain in a chronic pain cohort. Arthritis & Rheumatism. 2005. Vol. 52, no. 5. P. 1577–1584. DOI: 10.1002/art.21008

Goesling J., Clauw D. J., Hassett A. L. Pain and depression: an integrative review of neurobiological and psychological factors. Current Psychiatry Reports. 2013. Vol. 15, no. 12. P. 421. DOI: 10.1007/s11920-013-0421-0

Gracely R. H. Pain catastrophizing and neural responses to pain among persons with fibromyalgia. Brain. 2004. Vol. 127, no. 4. P. 835–843. DOI: 10.1093/brain/awh098

Gupta A., Silman A. J., Ray D., Morriss R., Dickens C., MacFarlane G. J., Chiu Y. H., Nicholl B., McBeth J. The role of psychosocial factors in predicting the onset of chronic widespread pain. Rheumatology. 2006. Vol. 46, no. 4. P. 666–671. DOI: 10.1093/rheumatology/kel363

Häuser W., Wolfe F., Tölle T., Üçeyler N., Sommer C. The role of antidepressants in the management of fibromyalgia syndrome. CNS Drugs. 2012. Vol. 26, no. 4. P. 297–307. DOI: 10.2165/11598970-000000000-00000

International Association for the Study of Pain. IASP Announces Revised Definition of Pain. International Association for the Study of Pain (IASP). 2020. URL: https://www.iasp-pain.org/publications/iasp-news/iasp-announces-revised-definition-of-pain/

Lersch F. E., Frickmann F. C. S., Urman R. D., Burgermeister G., Siercks K., Luedi M. M., Straumann S. Analgesia for the Bayesian Brain: How predictive coding offers insights into the subjectivity of pain. Current Pain and Headache Reports. 2023. Vol. 27, no. 11. P. 631–638. DOI: 10.1007/s11916-023-01122-5

Melzack R. From the gate to the neuromatrix. Pain. 1999. Vol. 82, suppl. 1. P. S121–S126. DOI: 10.1016/S0304-3959(99)00145-1

Melzack R., Katz J. Pain. Wiley Interdisciplinary Reviews: Cognitive Science. 2012. Vol. 4, no. 1. P. 1–15. DOI: 10.1002/wcs.1201

Ocañez K. L. S., McHugh R. K., Otto M. W. A meta-analytic review of the association between anxiety sensitivity and pain. Depression and Anxiety. 2010. Vol. 27, no. 8. P. 760–767. DOI: 10.1002/da.20681

Padhy S., Fatima R., Jena S., Kar A. K., Durga P., Neeradi V. K. Effect of stress on contextual pain sensitivity in the preoperative period: a proof-of-concept study. Journal of Anaesthesiology Clinical Pharmacology. 2023. Vol. 39, no. 4. P. 603–608. DOI: 10.4103/joacp.joacp_187_22

Petrovic P., Kalso E., Petersson K. M., Ingvar M. Placebo and opioid analgesia: imaging a shared neuronal network. Science. 2002. Vol. 295, no. 5560. P. 1737–1740. DOI: 10.1126/science.1067176

Pinel J. P. J., Barnes S. J. Introduction to Biopsychology. Global Edition. 2020.

Ploghaus A., Narain C., Beckmann C. F., Clare S., Bantick S., Wise R., Matthews P. M., Rawlins J. N. P., Tracey I. Exacerbation of pain by anxiety is associated with activity in a hippocampal network. Journal of Neuroscience. 2001. Vol. 21, no. 24. P. 9896–9903. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.21-24-09896.2001

Quevedo A. S., Coghill R. C. Attentional modulation of spatial integration of pain: Evidence for dynamic spatial tuning. Journal of Neuroscience. 2007. Vol. 27, no. 43. P. 11635–11640. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.3356-07.2007

Quevedo A. S., Mørch C. D., Andersen O. K., Coghill R. C. Lateral inhibition during nociceptive processing. Pain. 2017. Vol. 158, no. 6. P. 1046–1052. DOI: 10.1097/j.pain.0000000000000876

Song Y., Yao M., Kemprecos H., Byrne A., Xiao Z., Zhang Q., Singh A., Wang J., Chen Z. S. Predictive coding models for pain perception. Journal of Computational Neuroscience. 2021. Vol. 49, no. 2. P. 107–127. DOI: 10.1007/s10827-021-00780-x

Sprenger C., Eippert F., Finsterbusch J., Bingel U., Rose M., Büchel C. Attention modulates spinal cord responses to pain. Current Biology. 2012. Vol. 22, no. 11. P. 1019–1022. DOI: 10.1016/j.cub.2012.04.006

Tracey I., Mantyh P. W. The cerebral signature for pain perception and its modulation. Neuron. 2007. Vol. 55, no. 3. P. 377–391. DOI: 10.1016/j.neuron.2007.07.012

Tracey I., Ploghaus A., Gati J. S., Clare S., Smith S., Menon R. S., Matthews P. M. Imaging attentional modulation of pain in the periaqueductal gray in humans. Journal of Neuroscience. 2002. Vol. 22, no. 7. P. 2748–2752. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.22-07-02748.2002

Ulus Y., Akyol Y., Tander B., Durmuş D., Bilgici A., Kuru O. Sleep quality in fibromyalgia and rheumatoid arthritis: associations with pain, fatigue, depression, and disease activity. Clinical Rheumatology. 2012. Vol. 29, suppl. 1. P. S92–S96. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22243555

Valet M., Sprenger T., Boecker H., Willoch F., Rummeny E., Conrad B., Erhard P., Tölle T. R. Distraction modulates connectivity of the cingulo-frontal cortex and the midbrain during pain—an fMRI analysis. Pain. 2004. Vol. 109, no. 3. P. 399–408. DOI: 10.1016/j.pain.2004.02.033

Velly A. M., Look J. O., Carlson C., Lenton P. A., Kang W., Holcroft C. A., Fricton J. R. The effect of catastrophizing and depression on chronic pain. Pain. 2011. Vol. 152, no. 10. P. 2377–2383. DOI: 10.1016/j.pain.2011.07.004

Zale E. L., Lange K. L., Fields S. A., Ditre J. W. The relation between pain-related fear and disability: a meta-analysis. Journal of Pain. 2013. Vol. 14, no. 10. P. 1019–1030. DOI: 10.1016/j.jpain.2013.05.005

Creative Commons License

Ця робота ліцензується відповідно до ліцензії Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Авторське право (c) 2026 Наталія Коляда, Кирило Дайнека

Завантаження

##plugins.themes.healthSciences.displayStats.noStats##